Achtergrond

De Middeleeuwse processie

In de christelijke traditie wordt de geboortedag van Johannes de Doper gevierd op 24 juni.

Johannes de Doper is de patroon van Wageningen en tot in de 16e eeuw werd jaarlijks een processie gehouden op de dag van Sint Jan met na afloop op de berg een gezamenlijke maaltijd en kermis met optreden van muzikanten, vuurspuwers en zwaarddansers. Niet geheel toevallig valt dit feest min of meer samen met midzomernacht op 21 juni.

De huidige tocht

De Sint-Janstocht is een voettocht vanaf de Grote of Sint-JansKerk op de Markt naar de ruïne van de oude Sint-Janskerk op de Westberg. Deze voettocht werd tot in de 16e eeuw jaarlijks gehouden als processie op de dag van Sint Jan (24 juni) met na afloop op de berg een gezamenlijke maaltijd en optredens van muzikanten, kunstenmakers en zwaarddansers.

De huidige Sint-Janstocht is een tocht volgens de oude route met optredens van Wageningse oorsprong. De tocht is open voor iedereen, en heeft een culturele inslag gekregen.

Wij willen gezamenlijk optrekken, om ons te bezinnen, te genieten van het samen zijn, van de optredens en van de natuur, en aan het eind van een gezamenlijke maaltijd. Kortom:
samen beleven, samen delen.

De ruïne van de Sint-Janskerk

Op de Westberg stond al vanaf circa het jaar 1100 een parochiekerk die was gewijd aan Sint Jan (Johannes de Doper). Dus ruim voordat de grote kerk op de Markt was gebouwd. Toen in 1288 in de vestingstad Wageningen de nieuwe hoofdkerk eveneens werd gewijd aan Sint Jan verloor de oude kerk op de Westberg zijn functie als hoofdkerk. Het gebouw met de afmetingen van bijna 27 meter bij 10 meter bleef bestaan maar werd niet meer gebruikt, net zomin als het kerkhof.

In deze tijd zal ook de jaarlijkse Sint-Jansprocessie op 24 juni zijn ontstaan, die vanuit de lager gelegen stad naar de Westberg voerde en aan welk gebruik pas in de laat zestiende eeuw een eind kwam. In 1480 werd de kerk op de berg zwaar beschadigd door oorlogshandelingen uitgevoerd door de Habsburger Maximiliaan van Oostenrijk. Omdat er al twee eeuwen een andere hoofdkerk in Wageningen was, zal men niet het hele kerkgebouw hersteld hebben, maar werd waarschijnlijk alleen het oude koor gehandhaafd en aangepast, waardoor er een veel kleiner gebouw overbleef. Wat ook overeenkomt met de tekening op de kaart van Thomas Witteroos uit de 16e eeuw (zie boven), waar een kleinere kapelvorm is afgebeeld.

De mythische verhalen rond het graf- en kerkmonument binnen het hek zijn ontstaan in de 19e eeuw toen het Zwitserse adellijke geslacht De Constant Rebecque het landhuis Belmonte gingen bewonen. De verhalen werden geromantiseerd gebeiteld in de diverse grafonderdelen en gaven deze adellijke familie zo een gewenste extra status.

De Werkgroep Archeologie Wageningen, onderdeel van de Historische Vereniging Oud Wageningen, heeft de afgelopen jaren uitgebreid historisch en archeologisch onderzoek gedaan naar het verhaal van de Westberg. Lees meer in het boek 'De Westberg, een monumentaal Wagenings erfgoed', uitgegeven in 2022 door Historische Vereniging Oud Wageningen.